मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्
नेपाल सरकार
कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालय
सिहदरवार काठमाण्डौं
भाषा चयन गर्नुहोस्
NEP
ENG
खोज्नुहोस्
मुख्य नेभिगेसनमा जानुहोस्
महत्त्वपूर्ण सूचना
सौर्य सिमिन्ट लिमिटेड द्धारा उत्खनन् तथा संकलन गरिने चुनढुङ्गा खानिको इआईए (७ दिने सूचना)
जीवन्त सगरमाथा: नेपाल पर्वतीय उत्थानशील रणनीति, २०२६ मस्यौदामा राय/सुझावका लागि ७ दिने सूचना ।
बागमती नदी देखि सुन्दरीजल पानी प्रशोधन केन्द्र सम्मको ५८० मिटर दुरीमा ५०० मि.मि. व्यासको (Diameter) HDPE पाइप विछ्याउने कार्यको इआईए (७ दिने सूचना)
धुलिखेल माउन्टेन रिसोर्टको EIA मा सुझाव सम्बन्धी सूचना
UNFCCC र पेरिस सम्झौता अन्तर्गत नेपालको जलवायु पारदर्शिता र रिपोर्टिङ दायित्वहरूलाई समर्थन गर्न कार्यकारी निकायको छनोट सम्बन्धी सूचना
अध्ययन पूर्व स्वीकृती सम्बन्धमा ।
किमाथांका अरुण जलविद्युत आयोजना (४५४ मेगावाट) को इआईए (७ दिने सूचना)
मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्व व्यवस्थापनका विषयमा राय सुझाव गराउनका लागि सार्वजनिक अनुरोध ।
राय सुझाव सम्बन्धमा ।
राष्ट्रिय जैविक विविधता रणनीति तथा कार्ययोजना मस्यौदा प्रतिवेदन 2026-2030 मा राय सुझावको लागि सूचना ।
लाशिक्याप-धो सडक खण्ड (३७.५ कि.मि.) नयाँ सडक निर्माण तथा स्तरोन्नतिको लागि इआईए (७ दिने सूचना)
प्रहरी महानिरीक्षक सचिवालय भवन निर्माणका लागि इआईए (७ दिने सूचना)
अन्तर्राष्ट्रिय जैविक विविधता दिवस २०२६ को अवसरमा मा. मन्त्री गीता चौधरी ज्यूको सन्देश
अन्तर्राष्ट्रिय जैविक विविधता दिवस नारा २०२६
लुम्बिनी क्यान्सर अस्पताल (२०० शय्या) को इआईए (७ दिने सूचना)
अध्ययन पूर्व स्वीकृति सम्बन्धमा ।
गणपति डोर प्लाइवोर्ड इण्डष्ट्रिज उद्योगको क्षमता अभिवृद्धिको इआईए (७ दिने सूचना)
प्राइम स्टील उद्योगको स्थापनाको इआईए (७ दिने सूचना)
जैविक विविधता संरक्षण तथा व्यवस्थापनका लागि अन्य क्षेत्रहरू (OECM) पहिचान सम्बन्धी मार्गदर्शन-२०८२
औद्योगिक फर्नेसको सञ्चालन, सञ्चालनबाट निष्काशन हुने धुवाँ तथा चिम्नीको उचाई सम्बन्धी मापदण्ड, २०८२
उद्योग प्रतिष्ठानहरुमा जडान भएका ब्वाइलरको सञ्चालनबाट निष्काशन हुने धुवाँ तथा चिम्नीको उचाई सम्बन्धी मापदण्ड, २०८२
ईंटा उद्योगको चिम्नीबाट उत्सर्जन हुने धुवाँ, चिम्नीको उचाई तथा ईंटा उद्योगको संचालन सम्बन्धी मापदण्ड, २०८२
सिमेन्ट उद्योगबाट उत्सर्जन हुने धुलो, धुँवा तथा चिम्नीको उचाई सम्बन्धी मापदण्ड, २०८२
वायु गुणस्तर सम्बन्धी राष्ट्रिय मापदण्ड, २०८२
पूर्व अध्ययन स्वीकृति सम्बन्धमा ।
जेष्ठता र कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनको आधारमा हुने बढुवाका संभाव्य उम्मेदवारहरूको योग्यताक्रम नामावली
होटल हिल्टेकको (३५० शय्यामा स्तरोन्नति) इआईए (७ दिने सूचना)
होटल किङसवरी विराटनगर (३५० शय्या क्षमता) को इआईए (७ दिने सूचना)
स्वर्णिम होटल पोखराको स्तरोन्नतिको इआईए (७ दिने सूचना)
कार्बन व्यापार नियमावली, २०८२
विप्लाटे-विगुटार-विल्डु-सेल्पी-श्रीचउर-चम्पादेवी (ककनी)-कोशदह सडक खण्ड (६४.९१५ कि.मि.) स्तरोन्नति तथा नयाँ निर्माण आयोजनाको इआईए (७ दिने सूचना)
होटल होलिडे इन एक्सप्रेस ९९ देखि १३४ शय्यामा स्तरोन्नतिको इआईए (७ दिने सूचना)
वातावरण तथा जैविक विविधता महाशाखा (इआईए शाखा) बाट मिति २०८२/१०/०१ देखि २०८२/१२/३० सम्मको मासिक प्रगति विवरण
नयाँ बर्ष २०८३ को हार्दिक शुभकामना
दुधकोशी-५ जलविद्युत आयोजना (११० मे.वा) एसइआईए (७ दिने सूचना)
चिडियाखाना वन्यजन्तु उद्वार केन्द्र तथा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापना तथा संचालन सम्वन्धी मापदण्ड २०८२ को मस्यौदा उपर राय/सुझाव सम्बन्धमा ।
मुगु कर्णाली जलविद्युत आयोजना (८९.३५ मे.वा) को इआईए (७ दिने सूचना)
प्लाष्टिक झोला (नियमन तथा नियन्त्रण) निर्देशिका, २०८२
पूर्व अध्ययन स्वीकृति सम्बन्धमा ।
कृष्णसार स्थानान्तरण सम्बन्धमा ।
काठमाडौं उपत्यका ट्रिफिक प्रहरी कार्यालयको कार्यालय भवन निर्माण आयोजनाको इआईए (७ दिने सूचना)
कालीगण्डकी जलाशययुक्त जलविद्युत आयोजना (६४०.४० मे.वा) को इआईए (७ दिने सूचना)
मारुती प्रिन्ट एण्ड प्याक उद्योग क्षमतावृद्धिको इआईए ( ७ दिने सूचना)
नारायणी इस्पात उद्योग पूँजी तथा क्षमतावृद्धिको इआईए ( ७ दिने सूचना)
श्री मारुती पेपर एण्ड केमिकलस इण्डष्ट्रिज क्षमतावृद्धिको इआईए (७ दिने सूचना)
पूर्व अध्ययन स्वीकृती सम्बन्धमा ।
पथलैया-हेटौंडा-नारायणघाट सडक (१०० किलोमिटर) स्तरोन्नतिको लागि EIA (७ दिने सूचना)
UNFCCC COP 30 मा नेपालको सहभागिता
नेपालको तेस्रो राष्ट्रिय रूपमा निर्धारित योगदान (एनडीसी ३.०) प्राविधिक प्रतिवेदन
पूर्व अध्ययन स्वीकृती सम्बन्धमा ।
वन तथा वातावरण क्षेत्रको लैङ्गिक समानता, अपाङ्गतामैत्री तथा सामाजिक समावेशीकरण रणनीति तथा कार्यान्वयन योजना (२०८२-२०९१)
भरलेली हस्पिटालिटी (२८० शय्या क्षमता) को इआईए (७ दिने सूचना)
पूर्व अध्ययन स्वीकृती सम्बन्धि सूचना ।
निजामती कर्मचारी सन्ततिलाई शैक्षिक प्रोत्साहन वृत्तिको लागि दरखास्त दिने सम्बन्धी अत्यन्त जरुरी सूचना ।
वन डढेलो व्यवस्थापन सप्ताहको अवसरमा वन तथा वातावरण मन्त्रालयको अनुरोध
एकीकृत कार्यालय व्यवस्थापन प्रणालीको कार्यसञ्चालन प्रकृया
Australia Awards Scholarships 2027 छात्रवृत्तिमा मनोनयन गर्ने सम्बन्धमा ।
वन विकास कोष सञ्चालन निर्देशिका, २०८२
नेपाल र भारत सकार बिच जैविक विविधता संरक्षण सम्बन्धी समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर (प्रेस विज्ञप्ति)
पोखरा विश्वविद्यालयको भौतिक संरचना निर्माणको EIA प्रतिवेदनको राय सुझाव माग
सातौ राष्ट्रिय प्रतिवेदन २०२५ मा रायसुझावका लागि ७ दिने सूचना ।
माथिल्लो त्रिशूली-१ जलविद्युत परियोजना (२१६ मेगावाट) को SEIA (७ दिने सूचना)
सूचनाको हक सम्वन्धी ऐन, २०६४ अनुसार प्रकाशित सूचनाहरु (२०८२ कार्तिकदेखि पुष मसान्त सम्म)
नयाँपुल-मुक्तिनाथ केबल कार परियोजनाको वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (EIA) (७ दिने सूचना)
पूर्व अध्ययन स्वीकृती सम्बन्धमा ।
प्रदेशहरुबाट सञ्चालन गरिने संघीय सशर्त अनुदानका कार्यक्रमहरुको कार्यविधि, २०८२
म्यार्दी खोला जलविद्युत आयोजना (३० मे.वा.) को इआईए (७ दिने सूचना)
होटेल सांग्रिला भिलेज (१५९ शय्यामा स्तरोन्नति) को इआईए (७ दिने सूचना)
सुपर इन्खु खोला जलविद्युत आयोजना (२४.४१ मे.वा.) को इआईए (७ दिने सूचना)
माथिल्लो इन्खु खोला जलविद्युत आयोजना (२४.२२ मे.वा) को इआईए (७ दिने सूचना)
जलवायु परिवर्तन न्यूनिकरण तथा अनुकुलन राष्ट्रिय कार्यान्वयन योजना (मस्यौदा) मा राय सुझाव लिने सम्बन्धी सूचना ।
नेपालको पहिलो द्विवार्षिक पारदर्शिता प्रतिवेदन
करुवा सेती जलविद्युत आयोजना (३२ मे.वा) को पूरक इआईए (७ दिने सूचना)
भारबुंग जलाशययुक्त जलविद्युत आयोजना (३२८.१० मे.वा.) को इआईए (७ दिने सूचना)
राष्ट्रिय रूपमा निर्धारित योगदान (NDC) ३.० को सारांश
जडिवुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनी लिमिटेडको महाप्रवन्धक नियुक्तिका लागि दरखास्त आव्हान (दोस्रो पटक प्रकाशित मिति: २०८२/९/२३) सम्बन्धि सूचना ।
HCFC-22 ग्याँस आयात सिफारिस सम्बन्धि सूचना ।
बार्षिक प्रगति प्रतिवेदन २०८१/८२
रामराजा प्रसाद सिंह स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान शिक्षण अस्पताल (३०० शय्या) आयोजनाको इआईए (७ दिने सूचना)
पूर्व अध्ययन स्वीकृती सम्बन्धि सूचना ।
"वन वर्ल्ड अपार्टमेन्ट" मिश्रित आवासीय भवनको इआईए (७ दिने सूचना)
रोल्वालिङ्ग खोला जलविद्युत आयोजना (८८ मे.वा) को इआईए (७ दिने सूचना)
माथिल्लो अप्सुवाखोला जलविद्युत आयोजना (३५.१५ मे.वा) को इआईए (७ दिने सूचना)
स्नातकोत्तर शोधपत्र अनुसन्धानका लागि प्रस्ताव आह्वान सम्बन्धी सूचना ।
M.Sc. अध्ययनका लागि मनोनयन गरिएको सूचना ।
माथिल्लो मुगु कर्णाली जलविद्युत आयोजना (३०६ मे.वा.) को इआईए (७ दिने सूचना)
स्नातकोत्तर M.Sc. तहमा अध्ययनका लागि आवेदन दिने सम्बन्धी सूचना ।
डि.एल.एफ. ग्रिन्स अपार्टमेन्ट निर्माण आयोजनाको इआईए ( ७ दिने सूचना)
"प्रविधिको सही प्रयोग गरौं: लैङ्गिक हिंसा अन्त्य गरौं"
स्व:अनुगमन प्रतिवेदन तयार गरि वातावरण विभागमा पेश गर्ने सम्वन्धी वन तथा वातावरण मन्त्रालयकाे सार्वजनिक सूचना।
राष्ट्रिय MRV फ्रेमवर्क
B.Sc.Forestry अध्ययनका लागि मनोनयन गरिएको सम्बन्धि सूचना ।
सिलबन्दी दरभाउपत्र आव्हानको सूचना ।
B.Sc.Forestry विषय अध्ययनका लागि आवेदन सम्बन्धि सूचना ।
आ.व. २०८१।०८२ को का.स.मू. पठाईएको विवरण
हुम्ला कर्णाली-२ जलविद्युत आयोजना (३३५ मे.वा) को इआईए (७ दिने सूचना)
हुम्ला कर्णाली-१ जलविद्युत आयोजना (२३५ मे.वा) को इआईए (७ दिने सूचना)
जडिवुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनी लिमिटेडको महाप्रवन्धक नियुक्तिका लागि दरखास्त पेश गर्न पछि थप सूचना जारी गरिने सम्बन्धि सूचना ।
जडीबुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनी लिमिटेडको महाप्रबन्धक नियुक्तिका लागि गठित छनोट समितिको पदपूर्ती सम्बन्धी सूचना ।
निजामती सेवा दिवसको सन्दर्भमा कविता आव्हान गरिएको ।
बी.पी. कोईराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालको विस्तारित सेवाहरुको लागि संरचना निर्माण/संचालन आयोजनाको इआईए (७ दिने सूचना)
वन (तेस्रो संशोधन) नियमावली २०८२ मा राय/सुझाव पेश गर्ने म्याद थप गरिएको सम्बन्धि सूचना ।
राष्ट्रिय निकुञ्ज तथ वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ लाई संशोधन मस्यौधामा सरोकारवाला तथा सर्वसाधारणको राय सुझावका लागि सूचना
वन ऐन, २०७६ लाई संशोधन मस्यौधामा सरोकारवाला तथा सर्वसाधारणको राय सुझावका लागि सूचना
वन (तेस्रो संशोधन) नियमावली २०८२ मा राय/सुझाव पेश गर्ने सम्बन्धि सूचना ।
हुम्ला जिल्लाको चुवा खोला क्यासकेड जलविद्युत (९८.१७ मे.वा.) आयोजनाको EIA प्रतिवेदनमा राय सुझावको लागि ७ दिने सूचना
SACEP सचिवालयमा विषयगत निर्देशक पदको लागि मनोनयनको लागि अनुरोध
राय सुझाव समितिमा विषय विज्ञको रुपमा सूचीकरण हुने सम्वन्धी वन तथा वातावरण मन्त्रालयको सार्वजनिक सूचना ।
वन तथा वातावरण मन्त्रालयको वातावरणीय मापदण्डहरु सम्बन्धी राय सुझावका लागि सुचना ।
विनयतारा क्यान्सर अस्पताल (200 शय्या) को EIA (7 days Notice)
होटेल सेफ्रन सि.के. को SEIA (7 days Notice)
स्काई वाक टावर आयोजनाको थप (साहसिक तथा मनोरञ्जनात्मक खेल संचानलका लागि पूर्वाधार निर्माण) को SEIA (7 days Notice)
द एक्सिस होटल को EIA (7 days Notice)
पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, पाटन अस्पतालको (१२०० शय्या) EIA (7 days Notice)
संयुक्त राष्ट्रसंघीय जलवायु परिवर्तन प्रारुप महासन्धि (UNFCCC) अन्तर्गतको जुन जलवायु सम्मेलन SB62 मा नेपालको सहभागीता
NBSAP Vision Document (2025-2030) दस्तावेजमा राय सुझावको म्याद थप गरिएको सूचना ।
चम्पादेवी केबलकार आयोजनाको EIA (7 days Notice)
वैदेशिक अध्ययन/तालिम/सेमिनारमा मनोनयन गर्ने सम्बन्धि सूचना ।
वन वर्ल्ड अपार्टमेन्ट मिश्रित आवासीय भवनको EIA (7 days Notice)
मल्ल होटल (119 कोठामा स्तरोन्नति) को EIA (7 days Notice)
डाँडागाउँ खलंगा भेरी जलविद्युत आयोजना (९७.४३ मे.वा.), जाजरकोट र रुकुम पश्चिमको EIA प्रतिवेदनमा राय सुझावको लागि ७ दिने सूचना
फाप्ला अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान तथा खेलग्रामको EIA (7 days Notice)
तल्लो सेती (तनहुँ) जलविद्युत (१२६ मे.वा.) आयोजनाको EIA प्रतिवेदनमा राय सुझावको लागि ७ दिने सूचना
NBSAP Vision Document (2025-2030) दस्तावेजमा राय सुझावका लागि सूचना ।
नेपालमा मानव बाघ अन्तर्क्रियाको व्यवस्थापन (GEF8) विकासका लागि वन्यजन्तु संरक्षण एकीकृत कार्यक्रम (WCP IP)
पुर्व अध्ययन स्वीकृती सम्बन्धमा ।
भेरी-१ PROR जलविद्युत परियोजना (२७० मेगावाट) को EIA (७ दिने सूचना)
वेदा हस्पिटालिटी होटलको EIA(7 days Notice)
राष्ट्रिय वनको जग्गा प्राप्तीका लागी विकास आयोजनाले पेश गर्नुपर्ने कागजात र पुरा गर्नुपर्ने प्रक्रियाहरु
राष्ट्रिय निर्धारित योगदान (Nationally Determined Contribution-NDC 3.0) नेपाल सरकार (मन्त्रिपरिषद्) को मिति २०८२/१/३१ गतेको बैठकबाट स्वीकृत भएकोले सम्बन्धित सबैको जानकारीको लागि यो सूचना प्रकाशित गरिएको छ ।
पूर्व अध्ययन स्वीकृती सम्बन्धमा ।
इखुवाखोला जलविद्युत आयोजना (40 M.W) को इआईए (7 days Notice)
China/MOFCOM Scholarship मा मनोनयन गर्ने सम्बन्धमा ।
बढुवा सम्बन्धी सूचना
NDC 3.0 मस्यौदामा राय सुझावको लागि १० दिने सूचना प्रकाशन गरिएको सम्बन्धमा ।
कार्यविधि/निर्देशिकाहरु खारेज गरिएको सम्बन्धि सूचना ।
वातावरण प्रदुषण नियन्त्रण गर्न मन्त्रालयले तयार पारेको मापदण्ड माथि राय सुझाव माग गरिएको सूचना
वि.सं:
नेपाल संवत:
११४६ कौलाथ्व पञ्चमी - ५
हाम्रोबारेमा
मन्त्रालयको बारेमा
परिचय
नागरिक बडापत्र
अधिकारी र कर्मचारी
कार्य विभाजन
Organization Structure
विभाग/केन्द्र
वन तथा भू-संरक्षण विभाग
वातावरण विभाग
रेड कार्यान्वयन केन्द्र
वनस्पति विभाग
वन अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण केन्द्र
राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग
परियोजना/विकास सहायता
चुरे उत्थानशील आयोजना
Adaptation for Smallholders in Hilly Areas
Integrated Landscape Management Project
समितिहरु
राष्ट्रपति चुरे-तराई मधेश संरक्षण विकास समिति
सार्वजनिक उद्यमहरु
जडीबुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनी लि.
नेपाल वन निगम लि.
विकास समिति
वन पैदावार विकास समिति
महाशाखा/शाखा
जलवायु परिवर्तन व्यवस्थापन महाशाखा
वन तथा जलाधार महाशाखा
सहभागिता मूलक वन महाशाखा
वातावरण तथा जैविक विविधता महाशाखा
प्रशासन महाशाखा
योजना, अनुगमन तथा समन्वय महाशाखा
सन्धी/सम्झौताहरु
सम्झदारी
सन्धि/सम्झौता
आवद्व
श्रोतहरु
नीति/रणनीतिहरु
वार्षिक नीति, कार्यक्रम र योजनाहरू
अध्ययन प्रतिवेदन
प्रगति प्रतिवेदन
ऐन/नियमहरु
कार्यबिधि/निर्दिशका
मापदण्ड
राजपत्रहरु
सर्कुलर
अन्य
सूचना पाटी
सूचना तथा समाचार
स्वतः प्रकाशन
प्रेस विज्ञप्ति
बोलपत्र आह्वान
कार्यक्रमहरु
मनोनयन
विविध
गुनासो/सुझाब
खोज्नुहोस्
Submit
भाषा चयन गर्नुहोस्
NEP
ENG
भाषा परिवर्तन गर्नुहोस्
सम्पर्क
मुख्य नेभिगेसनमा जानुहोस्
सूचना
सौर्य सिमिन्ट लिमिटेड द्धारा उत्खनन् तथा संकलन गरिने चुनढुङ्गा खानिको इआईए (७ दिने सूचना)
जीवन्त सगरमाथा: नेपाल पर्वतीय उत्थानशील रणनीति, २०२६ मस्यौदामा राय/सुझावका लागि ७ दिने सूचना ।
बागमती नदी देखि सुन्दरीजल पानी प्रशोधन केन्द्र सम्मको ५८० मिटर दुरीमा ५०० मि.मि. व्यासको (Diameter) HDPE पाइप विछ्याउने कार्यको इआईए (७ दिने सूचना)
धुलिखेल माउन्टेन रिसोर्टको EIA मा सुझाव सम्बन्धी सूचना
UNFCCC र पेरिस सम्झौता अन्तर्गत नेपालको जलवायु पारदर्शिता र रिपोर्टिङ दायित्वहरूलाई समर्थन गर्न कार्यकारी निकायको छनोट सम्बन्धी सूचना
हाम्रोबारेमा
मन्त्रालयको बारेमा
परिचय
नागरिक बडापत्र
अधिकारी र कर्मचारी
कार्य विभाजन
Organization Structure
विभाग/केन्द्र
वन तथा भू-संरक्षण विभाग
वातावरण विभाग
रेड कार्यान्वयन केन्द्र
वनस्पति विभाग
वन अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण केन्द्र
राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग
परियोजना/विकास सहायता
चुरे उत्थानशील आयोजना
Adaptation for Smallholders in Hilly Areas
Integrated Landscape Management Project
समितिहरु
राष्ट्रपति चुरे-तराई मधेश संरक्षण विकास समिति
सार्वजनिक उद्यमहरु
जडीबुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनी लि.
नेपाल वन निगम लि.
विकास समिति
वन पैदावार विकास समिति
महाशाखा/शाखा
जलवायु परिवर्तन व्यवस्थापन महाशाखा
वन तथा जलाधार महाशाखा
सहभागिता मूलक वन महाशाखा
वातावरण तथा जैविक विविधता महाशाखा
प्रशासन महाशाखा
योजना, अनुगमन तथा समन्वय महाशाखा
सन्धी/सम्झौताहरु
सम्झदारी
सन्धि/सम्झौता
आवद्व
श्रोतहरु
नीति/रणनीतिहरु
वार्षिक नीति, कार्यक्रम र योजनाहरू
अध्ययन प्रतिवेदन
प्रगति प्रतिवेदन
ऐन/नियमहरु
कार्यबिधि/निर्दिशका
मापदण्ड
राजपत्रहरु
सर्कुलर
अन्य
सूचना पाटी
सूचना तथा समाचार
स्वतः प्रकाशन
प्रेस विज्ञप्ति
बोलपत्र आह्वान
कार्यक्रमहरु
मनोनयन
विविध
गुनासो/सुझाब
सम्पर्क
मनोज न्यौपाने
वरिष्ठ वन अधिकृत
